- Eerste lezing: Genesis 1, 7-9; 3, 1-7
- Evangelie: Mattheus 4, 1-11
Zusters en broeders,
De eerste lezing en het evangelie zijn enkele duizenden jaren oud, maar zijn zeer hedendaags en zeer realistisch. In beide verhalen speelt de duivel een hoofdrol: hij zet de mens aan tot zelfoverschatting en tot uitdaging van God. Net op dezelfde manier worden wij uitgedaagd om onze eigen wegen te gaan. Om niet God, maar alleen onszelf te vertrouwen, alleen op te komen voor onszelf, ons boven onze medemensen en zelfs boven God te wanen.
In de eerste lezing belooft de duivel aan Adam en Eva dat ze gelijk zullen worden aan God als ze eten van de verboden vruchten. Volgens hem heeft God hen wijsgemaakt dat ze zullen sterven als ze van die vruchten eten, omdat Hij niet kan uitstaan dat ze evenveel weten en evenveel kunnen als Hijzelf. We weten wat er gebeurt: Adam en Eva trappen domweg in de val en komen tot inzicht dat ze zwaar in de fout zijn gegaan. Ze zijn daar zo beschaamd over dat ze ineens beseffen dat ze naakt, dus heel kwetsbaar, in het leven staan. Hun leven zal dus niet langer neerkomen op genieten van het aards paradijs. Integendeel, ze zullen geconfronteerd worden met kommer en kwel, en met zorgen en teleurstellingen. En dat is nog maar een begin, want hun zoon Kaïn vermoordt later louter uit jaloersheid zijn broer Abel. En daarmee doen haat, wrok en geweld hun intrede in het mens-zijn.
Hoe herkenbaar is dat allemaal. Hoe dikwijls zeggen ook wij dat God ons klein houdt, dat Hij ons in de steek laat, dat Hij niet doet wat Hij belooft. En hoeveel zware misdaden worden er wereldwijd elke dag gepleegd. De Russen moorden de Oekraïners uit en de Israëli’s de Palestijnen. De Iranese, Soedanese en Noord-Koreaanse maffiamachthebbers moorden hun eigen landgenoten uit. En het blijft niet bij hen, want er zijn tientallen landen waar een mensenleven van geen tel is voor de machthebbers.
‘Stel God niet op de proef’, brengt Jezus daartegen in. Bij zijn schepping had God een droom van liefde en vrede, niet van oorlog en geweld. Maar die droom botst met menselijke machtsdrang, en met afgoderij van rijkdom en bezit. En ook met geloof in onmogelijke beloftes. Dat komt zeer sterk tot uiting wanneer de duivel Jezus wil verleiden met de onmogelijke belofte dat hij Hem de heerser zal maken over alle koninkrijken van de wereld als Hij voor hem neerknielt en hem aanbidt. Waarop Jezus bijna minachtend reageert: ‘Ga weg, satan! Er staat geschreven: Gij moet de Heer uw God aanbidden en alleen Hem dienen en vereren.’
Loze beloftes: hoe herkenbaar is dat. Wat wordt ons niet allemaal beloofd, en wat beloven wijzelf allemaal? Bij een huwelijk belooft iedereen trouw totterdood, in goede en in kwade dagen, maar de werkelijkheid leert ons dat die eeuwige trouw heel dikwijls geschonden wordt. En wat beloven wij allemaal aan onze partner, onze kinderen en kleinkinderen, onze werkgever, onze vrienden en kennissen. En ook: voeren wij onze doopbeloften uit? Zijn wij inderdaad trouwe gelovigen? Wenden wij ons af van bekoringen en gevaren?
En wat wordt ons allemaal beloofd! Neem reclame: we zien alleen maar gezellige gezinnen, prachtige kinderen, leuke ouders en grootouders, heel gezonde en heel gelukkige mensen. Maar we weten dat de werkelijkheid heel anders is. En wat belooft de politiek allemaal! Ook die beloftes zijn heel dikwijls beloftes die niet gerealiseerd kunnen worden.
Zusters en broeders, vandaag is het de eerste zondag van de veertigdagentijd. Een tijd van bezinning, van spiritualiteit en solidariteit. Broederlijk delen sluit daar direct bij aan met de slogan: ‘Het is nu tijd voor actie.’ We zullen daar elke zondag toe opgeroepen worden in de lezingen en in het evangelie. Laten we ons in de veertigdagentijd dus bezinnen over ons geloof en over ons christen zijn. Laten we ook eens tijd maken voor een gebed. En laten we in de eerste plaats altijd de weg van Jezus proberen te gaan, en niet die van onszelf. Amen.